“ฟ้าทะลายโจร” สมุนไพรไทยมากสรรพคุณ

 

ปัจจุบันมีการนำสมุนไพรไทยชนิดต่างๆ มาใช้ประโยชน์ในทางการแพทย์ โดยหน่วยงานต่างๆ เล็งเห็นคุณค่าของสมุนไพรเหล่านี้ เช่น โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นต้น และมีการจัดหมวดหมู่สรรพคุณสมุนไพรแบ่งตามกลุ่มอาการของโรค ฟ้าทะลายโจรจัดเป็นยาแผนไทยที่ถูกบรรจุไว้ในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2542 โดยกระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดข้อบ่งใช้คือ บรรเทาอาการท้องเสียไม่ติดเชื้อ แต่ในปัจจุบันตามบัญชียาหลัก ฉบับปี พ.ศ. 2549 ฟ้าทะลายโจรสามารถใช้บรรเทาอาการท้องเสียไม่ติดเชื้อ บรรเทาอาการเจ็บคอและอาการของโรคหวัด (common cold) เช่น เจ็บคอ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ น้ำมูกไหล เป็นต้น และในหนังสือ “สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด” ได้จัดให้ฟ้าทะลายโจรอยู่ในกลุ่มยา แก้บิด ท้องเดิน ท้องร่วง โรคกระเพาะ[1] จึงทำให้มีผู้นำฟ้าทะลายโจรมาใช้อย่างแพร่หลายมากขึ้น

andrographis-paniculata(ภาพจาก www.101herbs.com)

ฟ้าทะลายโจร มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Andrographis paniculata เป็นพืชล้มลุก มีความสูง ประมาณ 30-60 เซนติเมตร ทั้งต้นมีรสขม ใบสีเขียวเข้ม ดอกช่อ ผลเป็นฝักสีเขียวอมน้ำตาลปลายแหลม เมื่อผลแก่จะแตกเป็นสองซีกดีดเมล็ดออกมา ใช้เมล็ดขยายพันธุ์ ฟ้าทะลายโจรส่วนเหนือดินจะมีสารจำพวก ไดเทอปีนแลคโตน (diterpene lactones) หลายชนิด ได้แก่ แอนโดรกราโฟไลด์ (andrographolide) นีโอแอนโดรกราโฟไลด์ (neoandrographolide) ดีออกซีแอนโดรกราโฟไลด์ (deoxyandrographolide) ไดดีไฮโดรแอนโดรกราโฟไลด์ (14-deoxy-11,12-didehydroandrographolide) โดยสารเหล่านี้จะมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่แตกต่างกันไป[2] นอกจากนี้นักวิทยาศาสตร์ได้นำสารเหล่านี้มาดัดแปลงทางเคมีเพื่อให้ได้สาร ใหม่ที่จะนำมาทดสอบสำหรับการออกฤทธิ์ต่างๆ ได้ โดยการศึกษาทั้งในระดับเซลล์และสัตว์ทดลองพบว่า สารสกัดจากฟ้าทะลายโจร แอนโดรกราโฟไลด์ (andrographolide) มีฤทธิ์ทางยาหลายประการ เช่น สามารถลดน้ำตาลในเลือด[3] ต้านการอักเสบ[4] ป้องกันตับจากสารพิษหลายชนิด เช่น จากยาแก้ไข้พาราเซตามอล[5] หรือแอลกฮอลล์[6] เป็นต้น อีกทั้งยังสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันและยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งหลายชนิด [7] เช่น เซลล์มะเร็งช่องปาก[8] เซลล์มะเร็งต่อมลูกหมาก[9] เซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาว[10] เป็นต้น การออกฤทธิ์โดยเพิ่มอัตราการตายแบบ apoptosis ในเซลล์มะเร็งตับ[11] การยับยั้งการลุกลามของเซลล์มะเร็งลำไส้ใหญ่ [12] และเซลล์มะเร็งปอด[13] โดยรวมแล้ว ฟ้าทะลายโจร จึงนับได้ว่าเป็นพืชสมุนไพรที่มากด้วยสรรพคุณ

ทั้งนี้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ได้ประทานรางวัลทุนวิจัย เซเรบอส อวอร์ด ประจำปี 2012 แก่ รองศาสตราจารย์เทวัญ จันทร์วิไลศรี ภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เพื่อศึกษาฤทธิ์การต้านมะเร็งของสารสกัดจากฟ้าทะลายโจร andrographolide ต่อเซลล์ มะเร็งท่อน้ำดี โดยผลงานวิจัยจะนำไปสู่องค์ความรู้ใหม่เพื่อค้นหาแนวทางป้องกันและรักษาโรคมะเร็งชนิดนี้ได้

แหล่งอ้างอิง

1. สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด.  รวบรวมและเรียบเรียงโดย สุนทรี สิงหบุตรา. ISBN: 974-88822-2-5
2. มาตรฐานสมุนไพรไทย เล่มที่ 1.   กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก, 2542.
3. Husen R, Pihie AH, Nallappan M. Screening for antihyperglycaemic activity in several local herbs of Malaysia. J. Ethnopharmacol. 2004; 95; 205-8. (ScienceDirect)
4. Sheeja K, Shihab PK, Kuttan G. Antioxidant and anti-inflammatory activities of the plant Andrographis paniculata Nees. Immunopharmacol. Immunotoxicol. 2006; 28; 129-40. (PubMed)
5. Visen PK, Shukla B, Patnaik GK, Dhawan BN. Andrographolide protects rat hepatocytes against paracetamol-induced damage. J. Ethnopharmacol. 1993; 40; 131-6.  (PubMed)
6. Singha PK, Roy S, Dey S. Protective activity of andrographolide and arabinogalactan proteins from Andrographis paniculata Nees. against ethanol-induced toxicity in mice. J. Ethnopharmacol. 2007; 111; 13-21. (PubMed)
7. Kumar RA, Sridevi K, Kumar NV, Nanduri S, Rajagopal S. Anticancer and immuno-stimulatory compounds from Andrographis paniculata. J. Ethnopharmacol. 2004; 92; 291-5. (PubMed)
8. Wang LJ, Zhou X, Wang W, Tang F, Qi CL, Yang X, Wu S, Lin YQ, Wang JT, Geng JG. Andrographolide inhibits oral squamous cell carcinogenesis through NF-κB inactivation. J Dent Res. 2011; 90; 1246-52. (PubMed)
9. Chun JY, Tummala R, Nadiminty N, Lou W, Liu C, Yang J, Evans CP, Zhou Q,  Gao AC. Andrographolide, an herbal medicine, inhibits interleukin-6 expression and suppresses prostate cancer cell growth. Genes Cancer. 2010; 1; 868-76. (PubMed)
10. Gunn EJ, Williams JT, Huynh DT, Iannotti MJ, Han C, Barrios FJ, Kendall S, Glackin CA, Colby DA, Kirshner J. The natural products parthenolide and andrographolide exhibit anti-cancer stem cell activity in multiple myeloma. Leuk Lymphoma. 2011; 52; 1085-97. (PubMed)
11. Ji L, Shen K, Jiang P, Morahan G, Wang Z. Critical roles of cellular glutathione homeostasis and jnk activation in andrographolide-mediated apoptotic cell death in human hepatoma cells. Mol Carcinog. 2011; 50; 580-91. (PubMed)
12. Chao HP, Kuo CD, Chiu JH, Fu SL. Andrographolide exhibits anti-invasive activity against colon cancer cells via inhibition of MMP2 activity. Planta Med. 2010; 76; 1827-33. (PubMed)
13. Lee YC, Lin HH, Hsu CH, Wang CJ, Chiang TA, Chen JH. Inhibitory effects of andrographolide on migration and invasion in human non-small cell lung cancer A549 cells via down-regulation of PI3K/Akt signaling pathway. Eur J Pharmacol. 2010; 632; 23-32. (PubMed)

————————————————————————————————————————————————–

Tavan_J
โดย
รศ. ดร. เทวัญ จันทร์วิไลศรี
ภาควิชาชีวเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล