ไม้สักทอง: ปัจจัยที่มีผลต่อการเจริญเติบโต

1.ปริมาณน้ำฝนและความชื้น

ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยในรอบปี / ที่มา : สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ไม้สักขึ้นได้ตามธรรมชาติในที่ที่มีปริมาณน้ำฝน 500-5,000 มิลิเมตร /ปี  แต่ไม้สักที่ขึ้นในพื้นที่ชุ่มชื้นจะเจริญเติบโตได้ดีกว่าในที่แห้งแล้ง  ความชื้นและปริมาณน้ำฝนที่พอเหมาะจะอยู่ระหว่าง 1,250-3,000 มิลิเมตร/ปี  ควรมีวันที่ฝนตกเฉลี่ย  120 วัน/ปี ไม้ที่จะมีคุณภาพของเนื้อไม้ดีจะต้องมีช่วงฤดูแล้ง (หนาว-ร้อน) ที่เด่นชัด  3-5 เดือน ไม้สักที่ขึ้นในที่แห้งแล้งมักจะแคระแกร็น  มีรูปทรงเป็นพุ่มและความสูงน้อยและอาจตายในฤดูร้อน  ในทางตรงกันข้ามสักที่ขึ้นในที่ที่มีความชุ่มชื้นสูงสักจะมีขนาดใหญ่และมี พูพอนมาก  ไม้สักจะมีการเจริญเติบโตตามฤดุกาล  ด้านความสูงจะมีระยะเวลาประมาณ 4 เดือนในรอบ 1 ปี และมาที่สุดในเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นต้นฤดูฝน ส่วนด้านความใหญ่ของต้นจะมากสุดในเดือนกรกฏาคม-สิงหาคมซึ่งเป็นกลางฤดูฝน

2. ลักษณะภูมิประเทศ


พื้นที่ไม่ไกลจากลำน้ำไหลผ่าน ซึ่งมักนำความอุดมสมบูรณ์จากต้นน้ำมาให้เหมาะที่สักจะเจริญเติบโตได้ดี และมีโอกาสได้เนื้อไม้ที่มีสีทองสูง

ไม้สักตามธรรมชาติจะขึ้นอยู่ในระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลเฉลี่ย 200-1,000 เมตร  และมักอยู่ในช่วง  latitude 15 – 23  องศาเหนือ  จึงจะมีการเจริญเติบโตได้ดี หากพบในบริเวณที่ต่างไปจากแนวเส้น latitude ดังกล่าว  ก็มักจะเป็นการนำออกไปปลูกนอกถิ่นกำเนิด (ex situ) ซึ่งอัตราการเจริญและการงอกงามอาจดีหรือไม่ดีก็ขึ้นอยู่กับสภาพพื้นที่ บริเวณนั้นประกอบกันด้วย  นอกจากนี้พื้นที่ที่มีความลาดชันไม่เกิน 15 องศา    โดยลาดไปทางทิศเหนือหรือทิศตะวันออกจะมีการเจริญเติบโตในทางความสูงดีว่า พื้นที่ที่ลาดชันไปทางทิศใต้และทิศตะวันตก ทั้งนี้พื้นที่การได้รับแสงที่น้อยกว่าเป็นปัจจัยหลัก  แต่ด้านทิศใต้และตะวันตกได้รับแสงอย่างเพียงพอความสูงจะไม่สูงมาก  แต่ความใหญ่ของลำต้นจะมากกว่า 2 ทิศแรก

3. อุณหภูมิ

บริเวณป่าดงสักงาม อุทยานแห่งชาิติแม่ยม จ.แพร่

ไม้สักพบว่าสามารถขึ้นอยู่ได้ในพื้นที่ที่มีอุณหภูมิ 2-40 องศาเซลเซียส  แต่อุณหภูมิที่พอเหมาะอยู่ในช่วง 27-36 องศาเซลเซียสในเวลากลางวัน  และ 20-30 องศาเซลเซียสในเวลากลางคืนจะทำให้ไม้สักเจริญเติบโตได้ดีมาก  หากอุณหภูมิต่ำว่านี้การเจริญเติบโตจะไม่ดี   นอกจากนี้ภาวะน้ำค้างแข็งเป็นอุปสรรคต่อการเจริยเติบโตโดยเฉพาะกล้าไม้ทำให้ มีการตายสูง

4. แสงสว่าง


พื้นที่ที่มีความลาดชันไม่เกิน 15 องศา และหันไปทางทิศเหนือหรือทิศตะวันออก เหมาะสมต่อการปลูกไม้สัก

สักเป็นไม้ที่ต้องการแสงแดดจัดมาก  ปริมาณแสงที่เหมาะต่อการเจริญเติบโต คือ 75-95 % ของแสงแดดจัดเต็มที่    ดังนั้นสักจึงไม่ชอบขึ้นอยู่ใต้ร่มเงาไม้ชนิดอื่นๆ  ดังนั้นผู้ปลูกทำสวนป่าควรคำนึงในประเด็นนี้  หากได้รับแสงน้อยไม่เพียงพอ  การเจิญเติบโตจะช้าและการสะสมของมวลน้ำหนักแห้งจะน้อย

5. ลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่

5.1   ดิน

ลักษณะดินร่วนปนทราย (sandy loam soil) ที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของสัก

ดินที่เหมาะสมควรเป็นดินร่วนปนทรายซึ่งมีอินทรีย์วัตถุพอสมควรและการระบาย น้ำดี  แร่ธาตุภายในดินมักมีฐานกำเนิดมาจาก หินปูน หินอัคนี หินแปร และหินตะกอน ไม้สักต้องการธาตุแคลเซี่ยมและฟอสฟอรัสมากกว่าพืชชนิดอื่นๆ ดินที่ไม่เหมาะสม คือ ดินเหนียว ดินตื้น ดินลูกรัง และดินทราย

5.2 ความเป็นกรดเป็นเบสของดิน

ฮิวมัสบริเวณหน้าดินที่เกิดจากการย่อยสลายของใบไม้ เปลือกไม้ มีความจำเป็นในการเพิ่มสารอาหารและช่วยในการอุ้มน้ำมากขึ้น

ไม้สักขอลดินที่มีค่า pH เป็นกลางค่อนไปทางเบส คือ 6.5-7.5  หากมีค่าต่ำกว่า 6 จะไม่พบสักนั้นในธรรมชาติตรงนั้น  และถ้า pH เกิน 8.5 ขึ้นไปจะอยู่ในภาวะเป็นพิษ ส่งผลเสียต่อการเจริญเติบโต

5.3 อินทรีย์วัตถุในดิน


พื้นที่ใกล้ทางน้ำไหลผ่านและมีความลาดเอียงในปริมาณที่เหมาะสมปลูกไม้สักได้ผลดี ในภาพเป็นแปลงรวบรวมพันธุ์ที่แจ้ซ้อน

เป็นตัวช่วยเสริมทำให้ดินจับตัวเป็นก้อนดิน  มีผลต่อการอุ้มน้ำและมีผลถึงการแพร่และการเคลื่อนที่ของโมเลกุลน้ำ โดยจะมีประจุบวกของอิออนมาเกาะ เพื่อที่จะนำพาอิออนนั้นไปสู่รากต่อไปโดยกระบวนการแพร่แบบ passive และ active diffusion ต่อไป

5.4  ธาตุอาหารในดิน

พื้นที่ป่าไผ่เดิมหากมีการไถกลบและปลุกสักมักจะให้ผลดี
เพราะได้รับอินทรีย์วัตุมาก ในภาพเป็นแปลงปลูกอายุ 5 ปีที่แจ้ซ้อน

การเจริญเติบโตขึ้นกับธาตุไนโตรเจนเป็นสำคัญ ส่วนธาตุฟอสฟอรัสและโปแตสเซี่ยมเป็นเพียงช่วยเสริมการใช้ธาตุไนโตรเจนของต้น สักให้ดีขึ้นเท่านั้น ดังนั้นที่มีมีอินทรีย์วัตถุมากหมายถึงการมีแหล่งไนโตรเจนที่ดีที่จะ convert กลับโดยจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ไปสู่รูปไนโตรเจนที่สักสามารถจะนำไปใช้ได้ คือ แอมโมเนี่ยม และไนเตรต นอกจากนี้พื้นที่มีฝนฟ้าคะนองบ่อยๆ ก็มีส่วนที่สักจะไดัรับไนเตรตจากการรวมตัวของไนโตรเจนอิสระและอ๊อกซิเจนและละลายปนลงมากับน้ำฝน

บทความที่เกี่ยวข้อง
ไม้สักทอง : ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
ไม้สักทอง: การขยายพันธุ์

———————————————————————————————————————————————–

Goravis_N
โดย อ. กรวิศฎ์ ณ ถลาง

ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (ศาลายา)