นับเป็นเรื่องที่น่าภูมิใจยิ่ง ที่ในปีนี้มีคนไทยได้ เข้ารับรางวัล Rolex Awards for Enterprise หลังจากที่มีการมอบรางวัลนี้มาเป็นเวลา 30 ปีแล้ว และจากความมุ่งมั่น อุตสาหะ อุทิศตนนอกเหนือจากงานประจำให้กับโครงการวิจัยนกเงือกมาตลอดระยะเวลา 37 ปี ของ ศ.ดร.พิไล พูลสวัสดิ์ ผู้ที่ได้ชื่อว่า “มารดาแห่งนกเงือก” ก็ได้เป็นที่ประจักษ์ แก่สายตาชาวโลก และได้ รับการเสนอชื่อเป็นผู้ทรงเกียรติ (Laureate) เข้ารับรางวัลร่วมกับเพื่อนร่วมอุดมการณ์ที่ผ่านการคัดสรรจากทั้งหมด 1,700 คน ใน 117 ประเทศทั่วโลก เหลือเพียง 5 คนเท่านั้น ได้แก่ มร.อเล็กซานเดอร์ ลาฟริลเลียร์ ชาวไซบีเรีย, มร.แบรด นอร์แมน ชาวออสเตรเลีย, นางจันทา ชรอฟฟ์ ชาวอินเดีย, นายโรรี วิลสัน ชาวอังกฤษ และ ศ.ดร.พิไล พูลสวัสดิ์ โดยแต่ละคนจะได้รับรางวัลเงินสด 100,000 เหรียญสหรัฐฯ พร้อมด้วยนาฬิกา Rolex chronometer เรือนทองรุ่นที่ได้รับการจารึกเป็นพิเศษ

ศ.ดร.พิไล พูลสวัสดิ์ เป็นอาจารย์ประจำภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เริ่มศึกษาค้นคว้านกเงือกทั่วประเทศมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2521 กระทั่งปี 2537 ทราบข่าวว่ามีนกเงือกสายพันธุ์หัวแรด ทางตอนใต้ในเขตป่าร้อนชื้นบริเวณเทือกเขาบูโด เทือกเขาสุไหงปาดี ซึ่งมีอยู่หลายอำเภอใน จ.ปัตตานีกับ จ.นราธิวาส สูญพันธุ์ไปแล้ว จึงเดินทางไปสำรวจ ก็พบว่า ชาวบ้านโดยส่วนใหญ่มีรายได้เสริมจากการยึดอาชีพจับลูกนกเงือกขายให้กับพ่อค้าสัตว์ป่า

“เราเป็นคนพูดจาโผงผางก็ถามชาวบ้านตรงๆ เลยว่า ถ้ามีคนเอาลูกของเธอไปขาย เธอจะมีทายาทสืบสกุลมั้ย นกเงือกก็เหมือนกัน เขาก็ทำหน้าที่นิเวศวิทยา กินผลไม้แล้วขย้อนเมล็ดที่สมบูรณ์ออกมา เพื่อให้เกิดการเติบโต ป่าไม้ก็อุดมสมบูรณ์ จะร่วมมือกันมั้ย หรือจะให้ลูกหลานขุดกระดูกขึ้นมาว่าไม่เหลืออะไรไว้เลยเหรอ แต่ถ้าไม่ร่วมก็ไม่เป็นไร ฉันก็กลับกรุงเทพฯ ไม่ต้องลำบาก มีแอร์มีรถขับ เราไปที่นั่นโดยไม่ได้เอาอะไรของชาวบ้านกลับมาเลย นอกจากเอกสารเป็นกระดาษเท่านั้น พวกเขาก็เริ่มเข้าใจ และปรับเปลี่ยนทัศนคติใหม่หมด ซึ่งปัจจุบันดีขึ้นมาก ช่วยเป็นหูเป็นตา เราเชื่อมั่นว่า 99% ไม่มีการล่านกเงือกอีกต่อไป นี่คือความดีใจ” ดร.พิไลเล่าถึงการรณรงค์

ส่วนความฝันสูงสุดนั้น “ดร.พิไล” ไม่ต้องการสิ่งใดที่เกี่ยวกับตัวเอง นอกจากอยากเห็นป่าที่สวยงาม น้ำใส อากาศบริสุทธิ์ อยากเห็นคนไทยทำนุบำรุงสิ่งแวดล้อมกลับคืนให้ป่า จากที่ใช้ประโยชน์กับเขามากมาย และอยากขอบคุณกรมอุทยานแห่งชาติ, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ม.ศิลปากร, ม.เกษตรศาสตร์, ม.มหิดลและ Wildlif Conservation Society (WCS) จากสหรัฐฯ รวมทั้งศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ที่มองเห็นและให้ความช่วยเหลือสนับสนุนมาโดยตลอด.