ค้นหาที่: เว็บไซต์นี้ เว็บไซต์คณะวิทย์ฯ เว็บไซต์มหาวิทยาลัย ทุกเว็บไซต์


[...เว็บไซต์จะแสดงผลอย่างถูกต้องเมื่อเปิดดูด้วย Mozilla Firefox , Google Chome, Opera...]

การบรรยายพิเศษ

G1

Plant biodiversity, systematics and ecology:

Challenges for the 21st century
Jessica Gurevitch, Ph.D. 1,*
1 Department of Ecology and Evolution, Stony Brook University, NY, USA 11789
* Corresponding author email: jessica.gurevitch@stonybrook.edu

The world's biodiversity is increasingly threatened, just as we are beginning to understand the systematics and ecology of species in most parts of the world. Thailand is, of course, a global biodiversity hotspot, with some of the highest numbers of plant species in the world. What threatens this national and global treasure? Clearly habitat destruction and harvesting of hardwood trees are at the top of the list of threats. But what are the threats from invasive species? There has been a long-held belief in ecology that topical ecosystems are resistant to invasion because of their high biodiversity, but extensive human disturbances and greatly increased trade and travel in the past half century in most tropical environments have opened the opportunity for invasive species to take root and spread in many areas. A survey recorded over 1500 invasive alien species in Thailand, of which 14 angiosperms are on the list of the World's 100 Worst Invasive Alien Species. These include the shrubs Lantana camara, Rubus ellipticus and Chromolaena odorata, the aquatic Eichornia crassipes, and the grass Imperata cylindrica, among others; all are major invasive species in many other parts of the tropics and subtropics. But what is promoting the success of these invasive species, how much and where and when are they most problematic, and how can their impact be reduced? Very little is known for Thailand, or for most tropical biodiversity hotspots, and the ecological and economic impacts of these species remain understudied. Ecologists are beginning to develop a better understanding of the causes of biological invasions in temperate systems, but much work remains to be done, particularly in tropical habitats. I will discuss some of the patterns and approaches recently being taken to better understand invasive alien plant species elsewhere, and suggest some approaches that may be appropriate for future work in Thailand.

G2

ฟื้นฟูสายสัมพันธ์กับธรรมชาติ

หมอหม่อง
นพ. รังสฤษฎ์ กาญจนะวณิชย์
อาจารย์แพทย์โรคหัวใจ ภาควิชาอายุรศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประธานชมรมอนุรักษ์นกและธรรมชาติล้านนา เชียงใหม่

วิถีชีวิตสังคมเมืองสมัยใหม่ ที่แวดล้อมไปด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้ชีวิตเราสะดวกสบายกว่าแต่ก่อนมากมาย แต่นับวันก็ดูเหมือนว่าวิถีชีวิตดิจิตอลนี้ ทำให้เราห่างเหินจากโลกธรรมชาติดั้งเดิม โลกที่มนุษย์มีวิวัฒนาการ ถือกำเนิดมา มากขึ้นเรื่อยๆ

ตั้งแต่เช้าเราต่างล้วนมีกิจวัตรประจำวันที่เร่งรีบ บ้างทำงานหาเลี้ยงชีพ บ้างคร่ำเคร่งเรียนหนังสือ ไปโรงเรียนกวดวิชา เวลาว่างก็ใช้เวลาเดินห้างจับจ่าย เวลาที่เหลือหมดไปกับ มือถือ หรือโทรทัศน์ ชีวิตจมไปในทะเลแห่งวงจรอิเล็กทรอนิกส์ สัมผัสโลก และสื่อสารกับผู้คนโดยผ่านจอ

สังคมปัจจุบันปลูกฝังทั้งทางตรงและทางอ้อม ให้เด็กๆ หลีกเลี่ยงการมีประสบการณ์ตรงกับธรรมชาติ ผู้คนใช้เวลาชีวิตกลางแจ้งในธรรมชาติลดลง เรามองเห็นพื้นที่ธรรมชาติเป็นที่รกร้างน่ากลัว เต็มไปด้วยอสรพิษ เด็กๆ ไม่กล้าไปวิ่งเล่นในสวน ไม่กล้าวิ่งเล่นกลางสายฝน กลัวแมลง กลัวเปียก กลัวเปื้อน กลัวดำ เด็กหลายคนไม่เคยได้ยินเสียงเพลงอันไพเราะของนกกางเขน หรือได้กลิ่นหอมของดอกกระดังงา พวกเขารู้จักดาราเกาหลีดีกว่านกกระปูด และดอกพิกุล

เด็กหลายคน ไม่รู้ว่าหน่อไม้ มาจากไผ่ ไม่รู้ว่า กระเพรา กับ โหระพา ต่างกันอย่างไร

บ้างเคยเห็นแต่ อาหารสำเร็จรูป หรือ ข้าวสารในถุง เนื้อในกล่องโฟมหุ้มพลาสติก ไม่รู้ที่มาที่ไป

บ้างรู้จัก แพนดา ยีราฟ ม้าลาย แอปเปิล เชอรี่ และทิวลิบ แต่ไม่รู้จัก หมีควาย หมูหริ่ง กระสุนพระอินทร์ ต้นพะยอม และโมกมัน

งานวิจัยใหม่ๆ หลายชิ้นแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของการของการเพิ่มขึ้นอย่างน่าตกใจของอุบัติการณ์ของ โรคสมาธิสั้น โรคซึมเศร้า โรคสายตาสั้น โรคอ้วน โรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน กับ ความห่างเหินแปลกแยกกับธรรมชาติของผู้คนในสังคม

ดูเหมือนว่ายิ่งสังคมเราไฮเทคเท่าใด เรายิ่งต้องการธรรมชาติเพื่อการเยียวยามากขึ้นเท่านั้น

นอกจากนี้ การขาดแคลนประสบการณ์ตรง ขาดโอกาสสัมผัสและเรียนรู้ธรรมชาติ อาจเป็นผลให้มนุษย์รุ่นใหม่ มีประสาทสัมผัสที่ทู่ ขาดทักษะชีวิต ขาดจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ มุมมองแคบ ขาดการเชื่อมโยง ไม่เห็นคุณค่า ผูกพันธรรมชาติที่อยู่รอบตัว

มีสมองโตแต่หัวใจเหี่ยว

มีความรู้แต่ไม่มีความรัก

Richard Louv เรียก กลุ่มอาการเหล่านี้ว่า ภาวะพร่องธรรมชาติ Nature deficit disorder

ปัญหาสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคมที่ดูเหมือนทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ แท้จริงแล้วเป็นอาการแสดงของการเจ็บป่วยของโลก และสาเหตุสำคัญของความเจ็บป่วยของโลกคือ การเจ็บป่วยของหัวใจของมนุษย์

หากคนรุ่นใหม่ไม่เคยมีนกมีต้นไม้เป็นเพื่อน มองไม่เห็นคุณค่า ความงดงามความศักดิ์สิทธิ์ ความอัศจรรย์ของชีวิตและธรรมชาติ จึงเป็นเรื่องยากที่จะมีใครออกมาปกป้องโลก เลือกมีวิถีชีวิตที่อ่อนโยนต่อโลก

เพราะถึงที่สุดแล้วเราจะรักษาเฉพาะสิ่งที่เรารัก

และเราจะรักเฉพาะสิ่งที่เรารู้จักและเข้าใจเท่านั้น

หากดูจากแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงที่ปรากฏอยู่ เราอาจถอดใจว่า คนรุ่นลูกรุ่นหลานเรา คงต้องพบกับความล่มสลายของระบบนิเวศ การพังพินาศของระบบพยุงชีวิตของดาวเคราะห์แห่งนี้ ในเวลาอีกไม่นานนัก แต่บางทีมันไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น

ช่วงเวลาแห่งวิกฤตินี้ อาจเป็นจุดเกิดแห่งสังคมอุดมปัญญา จุดเริ่มต้นของยุคของการกลับมาค้นพบความอัศจรรย์ ความรื่นรมย์ของธรรมชาติ และค้นหาหนทางใหม่ที่ดีกว่าเดิม ในการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ อย่างยั่งยืนรุ่งเรือง กระบวนการฟื้นฟูสายสัมพันธ์กับโลกธรรมชาติจึงเป็นพื้นฐาน หลักประกันที่สำคัญยิ่งสำหรับ ความกินดีอยู่ดี ความปรกติของ สุขภาพกาย สุขภาพจิตและวิญญาณของมนุษย์ทุกคน

แต่เราต้องเริ่มกันทันที ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป

G3

ตัวอย่างอ้างอิงสำหรับงานวิจัย

ดร. สมราน สุดดี
สำนักหอพรรณไม้
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และ พันธุ์พืช

งานวิจัยด้านพืชมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีตัวอย่างอ้างอิงของพืช (voucher specimen) ที่นำมาทำการวิจัยนั้น ตัวอย่างอ้างอิงอาจเป็นตัวอย่างพรรณไม้แห้งที่เย็บติดกระดาษแล้ว (herbarium specimen) ตามที่พบได้ในพิพิธภัณฑ์พืชทั่วไปสำหรับงานวิจัยด้านพฤกษศาสตร์หรือชีวโมเลกุล หรือเป็นชิ้นส่วนของพืชที่นำมาทำการวิจัยแล้วแบ่งเก็บไว้ในกล่องขนาดต่าง ๆ (carpological collection) กรณีที่ไม่สามารถนำมาเย็บติดกระดาษได้ เช่น ตัวอย่างจากงานวิจัยด้านเภสัชศาสตร์บางอย่าง หรือตัวอย่างเนื้อไม้ เปลือก ผล เมล็ด ที่ไม่เหมาะที่จะนำมาเย็บติดกระดาษ สำหรับกลุ่มพืชที่มีกลีบดอกบอบบาง เช่นพืชวงศ์กล้วยไม้ ขิงข่า อาจเก็บในรูปตัวอย่างดอง (spirit collection) การจัดเก็บในทุกรูปแบบต้องมีข้อมูลรายละเอียดติดไว้ประกอบแน่ชัด ตัวอย่างอ้างอิงควรถูกเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์พืชที่มีการลงทะเบียนไว้เป็นสากลแล้ว ซึ่งจะมีการดูแลรักษาตัวอย่างเป็นระบบในระยะเวลายาวนาน ในประเทศไทยมีพิพิธภัณฑ์พืชที่ลงทะเบียนไว้เป็นสากลแล้ว 14 แห่ง ตัวอย่างอ้างอิงมีความสำคัญใช้สำหรับสนับสนุนงานวิจัย ใช้ตรวจสอบชนิดพืชว่าเป็นชนิดใด ใช้ในการตรวจสอบย้อนกลับเมื่อชื่อมีการเปลี่ยนแปลง หรือตรวจสอบย้อนกลับว่าการตรวจสอบชื่อเริ่มต้นถูกต้องหรือไม่เมื่อผลวิจัยที่ได้มีปัญหา หรือผลออกมาอย่างที่ไม่น่าเป็น ปัจจุบันงานตีพิมพ์ทางวิชาการในวารสารต้องอ้างตัวอย่างอ้างอิง (voucher specimen) เสมอ ถ้าไม่มีการอ้างอิงตัวอย่างคุณค่าของงานก็จะลดลง และอาจไม่ได้รับการยอมรับให้ตีพิมพ์ในวารสาร

ในงานวิจัยทางพฤกษศาสตร์ ตัวอย่างอ้างอิงมีทั้งที่เป็นตัวอย่างทั่วไปกับตัวอย่างต้นแบบ (type specimen) ซึ่งมีหลายแบบ ตัวอย่างเช่น ตัวอย่างต้นแบบแรก (holotype) ตัวอย่างคู่ตัวอย่างต้นแบบ (isotype) ตัวอย่างเลือกเป็นตัวอย่างต้นแบบ (lectotype) ตัวอย่างใหม่แทนตัวอย่างต้นแบบ (neotype) สำหรับตัวอย่างต้นแบบแรก (holotype) จะต้องเป็นตัวอย่างเดียว (a single specimen) ที่เก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์พืช หรือในอดีตอาจเป็นภาพ (illustration) แต่ตั้งแต่ 1 มกราคม 2007 เป็นต้นมาจะต้องเป็นตัวอย่างเท่านั้น เป็นภาพไม่ได้ คำว่าตัวอย่างเดียว (a single specimen) ต้องเป็นตัวอย่างที่เก็บในคราวเดียวกัน (the same gathering) อาจเย็บติดกระดาษ ใส่ในกล่อง หรืออยู่ในขวดดอง การเย็บติดกระดาษถ้าเป็นต้นเล็ก ๆ อาจมีหลายต้นรวมกัน ตัวอย่างเดียว (a specimen) ที่เก็บในคราวเดียวกันนั้นอาจเย็บติดกระดาษหลายแผ่นในกรณีที่ตัวอย่างมีขนาดใหญ่ซึ่งต้องตัดแบ่งเป็นหลายชิ้น เช่น ไผ่ ปาล์ม หรือเฟิร์นขนาดใหญ่ หรือบางส่วนทำเป็นตัวอย่างแห้งแล้วเอาดอกบางส่วนทำเป็นตัวอย่างดอง เช่นพืชวงศ์ขิงข่า กรณีเช่นนี้จะต้องมีเครื่องหมายหรือมีอักษรแสดงให้ชัดเจนว่าเป็นส่วนของตัวอย่างเดียวกัน เช่นเขียนไว้ว่า sheet 1, sheet 2 หรือเขียนไว้ว่าตัวอย่างดองนี้เป็นส่วนหนึ่งของตัวอย่างแห้ง ถ้าไม่มีเครื่องหมายหรืออักษรแสดงกำกับไว้ชัดเจนก็ให้ถือว่าเป็น duplicate คือเป็นตัวอย่างคู่ตัวอย่างต้นแบบ (isotype)