Mahidol University Logo
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหิดล
ปัญญาของแผ่นดิน
 English | ไทย 

Durian diversity and molecular marker development

ทุเรียนนนท์

จังหวัดนนทบุรีเป็นแหล่งปลูกทุเรียนมายาวนานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีของไทย ทั้งยังเป็นแหล่งพันธุกรรมสำคัญของพันธุ์ทุเรียนซึ่งได้ชื่อว่ามีเอกลักษณ์โดดเด่นในเรื่องคุณภาพ แต่ในระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา พันธุ์ทุเรียนและพื้นที่สวนทุเรียนเริ่มสูญหายไป เนื่องมาจากการพัฒนาเมืองที่รุกล้ำ การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตชาวสวน และสภาพภูมิอากาศของโลก ยิ่งไปกว่านั้น มหาอุทกภัยในภาคกลางของประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2554 ได้สร้างความเสียหายรุนแรงต่อพื้นที่สวนทุเรียน โดยเฉพาะทุเรียนพันธุ์ท้องถิ่นหลายพันธุ์ที่เกรงว่าอาจสูญพันธุ์ไปแล้ว แผนงานวิจัย “การอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมทุเรียนและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวสวนทุเรียนในประเทศไทย ตามแนวทางของโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี: กรณีศึกษา จังหวัดนนทบุรี” เริ่มขึ้นอย่างไม่เป็นทางการก่อนเหตุการณ์ราว 1 ปี ทำให้คณะผู้วิจัยจากมหาวิทยาลัยมหิดลได้มีโอกาสเก็บตัวอย่างพันธุ์ รวมทั้งสำรวจและบันทึกภูมิปัญญาชาวสวนในสภาพแวดล้อมเดิม ผลการวิเคราะห์ลายพิมพ์พันธุกรรมด้วยเครื่องหมายไมโครแซทเทลไลต์ (ซิมเปิลซีเคว็นซ์รีพีต หรือ เอสเอสอาร์ – microsatellite – simple sequence repeats – SSR) พบว่าสามารถจำแนกพันธุ์ทุเรียนของจังหวัดนนทบุรีเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้ แต่ไม่ตรงกับกลุ่มที่จำแนกแบบพื้นบ้าน และการจำแนกด้วยสัณฐานวิทยาก่อนหน้านี้ อย่างไรก็ตาม จากการสืบประวัติพันธุ์โดยการสัมภาษณ์ พบว่าในแต่ละกลุ่มที่มีรูปแบบลายพิมพ์พันธุกรรมคล้ายคลึงกัน น่าจะมาจากการผสมพันธุ์ เพาะเมล็ด หรือต่อยอดโดยชาวสวน นอกจากนี้ยังพบว่าชาวสวนในแต่ละท้องที่ในจังหวัดนนทบุรี ได้สืบทอดภูมิปัญญาการจัดการสวนทุเรียนและการคัดเลือกพันธุ์ที่มีคุณภาพ มีเอกลักษณ์เหมาะสมกับสภาพพื้นที่อย่างน่าทึ่ง สำหรับการเปรียบเทียบคุณค่าทางโภชนาการ สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และศึกษาค่าดัชนีน้ำตาลในมนุษย์ของทุเรียน 3 พันธุ์ปลูก คือหมอนทอง ชะนี และกระดุม ที่เก็บเกี่ยวในจังหวัดนนทบุรี ในช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2554 พบว่าทุเรียนมีคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาลค่อนข้างสูง (20.2-33.2 กรัมและ 10.6-21.2 กรัมต่อ 100 กรัม ตามลำดับ) และพบความแตกต่างของผลรวมของคาโรทีนอยด์และเบตาแคโรทีน สารประกอบฟีนอลิก และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระระหว่างพันธุ์ทุเรียนบางพันธุ์อย่างมีนัยสำคัญ ผลการศึกษาค่าดัชนีน้ำตาลในอาสาสมัครพบว่าทุเรียนพันธุ์ชะนีและกระดุมมีค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ (ร้อยละ 27 และ 32 ตามลำดับ) ขณะที่ทุเรียนพันธุ์หมอนทองมีค่าดัชนีน้ำตาลสูงกว่าคือร้อยละ 71 แสดงว่าการบริโภคทุเรียนพันธุ์หมอนทองทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดเพิ่มขึ้นมากกว่าพันธุ์ชะนีและกระดุม ทั้งนี้ได้นำข้อมูลมาประมวล เรียบเรียง สร้างสรรค์กิจกรรม และจัดทำเป็นเอกสารรวบรวมเรื่องราวและภาพพันธุ์ทุเรียนแห่งนนทบุรี อภิธานศัพท์ชาวสวน และหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เพื่อใช้ประกอบในการจัดการเรียนรู้เพื่อสร้างจิตสำนึกให้เยาวชนมีความรักและเห็นคุณค่าของทุเรียน และร่วมกันอนุรักษ์ทุเรียนนนทบุรีและภูมิปัญญาชาวสวน “ทุเรียนนนท์” ต่อไป

คำสำคัญ : ทุเรียน, Durio zibethinus L., พันธุ์ปลูก, นนทบุรี, สัณฐานวิทยา, สิ่งแวดล้อม, การประเมินพันธุกรรม, การทำลายพิมพ์ดีเอ็นเอ, ไมโครแซตเทลไลส์, แทนเด็ม รีพีตส์, การจำแนกแบบพื้นบ้าน, การอนุรักษ์พันธุกรรมพืช, คุณค่าทางโภชนาการ, สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ, ค่าดัชนีน้ำตาลในมนุษย์, สุขภาพ, ภูมิปัญญาพื้นบ้าน, ชาวสวน

คณะผู้วิจัย :

หัวหน้าแผนงานวิจัย : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ศศิวิมล แสวงผล ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เลขที่ 272 ถนนพระรามที่ 6 แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400 โทร. 0 2201 5232 โทรสาร 0 2354 7172

หัวหน้าแผนงานวิจัย : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ศศิวิมล แสวงผล E-mail : sasivimon.swa@mahidol.ac.th
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เลขที่ 272 ถนนพระรามที่ 6 แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400




โครงการย่อยที่ 1 : การประเมินและอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมทุเรียน(Durio zibethinus L.) ในจังหวัดนนทบุรี
S. Swangpol*1, A. Pichakum1, W. Songnuan1 and P. Chareonsap2
* E-mail : sasivimon.swa@mahidol.ac.th

1. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อุษณีษ์ พิชกรรม, อาจารย์ ดร. วิษุวัต สงนวล
ภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เลขที่ 272 ถนนพระรามที่ 6 แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400 โทร. 0 2201 5232 โทรสาร 0 2354 7172

2. ดร. ปิยรัษฎ์ เจริญทรัพย์
สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สวนจิตรลดา ถนนราชวิถี เขตดุสิต กทม. 10303 โทร. 0 2282 1850, 0 2282 0665 โทรสาร 0 2282 1850, 0 2282 0665

3. นายทรงพล สมศรี (ที่ปรึกษาโครงการ)
กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ถนนงามวงศ์วาน จตุจักร กทม. 10900 โทร. 0 2579 6588, 0 2940 5779, 0 2579 0151-7 ต่อ 112 โทรสาร 0 2561 4667



โครงการย่อยที่ 2: สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพเพื่อประโยชน์ต่อสุขภาพและคุณค่าทางโภชนาการของทุเรียน (Durio zibethinus L.) พันธุ์ท้องถิ่นในจังหวัดนนทบุรี
S. Charoenkiatkul*, K. Judprasong, W. Kriengsinyos and P. Thiyajai
* E-mail : somsri.chr@mahidol.ac.th
สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล เลขที่ 999 ถนนพุทธมณฑลสาย 4 ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จ. นครปฐม 73170 โทร. 0 2800 2380 โทรสาร 0 2441 9344



โครงการย่อยที่ 3: โครงการปลูกจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ในจังหวัดนนทบุรี
Jongdee To-im
E-mail : jongdee.toi@mahidol.ac.th
คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เลขที่ 999 ถนนพุทธมณฑลสาย 4 ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จ. นครปฐม 73170 โทร. 0 2800 2380 โทรสาร 0 2441 9344